ରାଷ୍ଟ୍ରପିତା ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟୋତିବାରାଓ ଫୁଲେ

ସିନାପାଲି  (ପରମେଶ୍ୱର ମେହେର) : ସମୟ ଥିଲା ୧୮୪୮ ମସିହା । ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ବିବାହରେ ବରଯାତ୍ରୀ ଦଳରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ଯାଇଥିଲେ ଶିକ୍ଷିତ ସୌମ୍ୟ ୨୧ ବର୍ଷର ଯୁବକ ଜ୍ୟୋତିରାଓ। ହେଲେ ସେ ଏହି ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ କେହି ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ବରଂ ବରର ପିତା ମାତା ବନ୍ଧୁ ପରିଜନ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ ଓ ଲାଞ୍ଛନା ଦେଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରୁ ତୁରନ୍ତ ବାହାରି ଯିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ । କାହିଁକି ଏପରି ହେଲା ? କାରଣ ସେ ଥିଲେ ଶୁଦ୍ର। ଏହି ଗୋଟିଏ ଘଟଣା ଯୁବକ ଜ୍ୟୋତିରାଓ ଗୋବିନ୍ଦରାଓ ଫୁଲେଙ୍କ ଜୀବନର ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀକୁ ବଦଳାଇ ଦେଲା। ଜ୍ୟୋତିରାଓ ଫୁଲେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥିଲେ ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟୋତିରାଓ ଫୁଲେକୁ | 

     ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଆଧୁନିକ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ହୋଇଥିବା ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅନନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଧୁକାର କରିଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ଗଣରାଜ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଆଇନମନ୍ତ୍ରୀ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣେତା ଡକ୍ଟର ଭୀମରାଓ ଆମ୍ବେଦକର ତାଙ୍କୁ ନିଜର ତୃତୀୟ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଫୁଲେଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ସେହି କହିଥିଲେ- ‘ମହାତ୍ମା ଫୁଲେ ଆଧୁନିକ ଭାରତର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଦ୍ର, ଯିଏ ନିମ୍ନ ବର୍ଗକୁ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚବର୍ଗର ଦାସତ୍ଵ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଇଥିଲେ।

ସାମାଜିକ-ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାନାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ-ମହାତ୍ମା ଫୁଲେ, ହରି– ଗୁରୁ ଚାନ୍ଦ ଠାକୁର, ନାରାୟଣଗୁରୁ ଆୟାଙ୍କାଲିଙ୍କ ସମେତ ଅନ୍ୟମାନେ ଦଳିତ ପଛୁଆ ବର୍ଗ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସମାନତା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ ସଂଗଠିତ କରିଥିଲେ। ମାତ୍ର ମହାତ୍ମା ଫୁଲେ ପ୍ରଥମ ନେତା ଥିଲେ, ଯିଏ ଲିଙ୍ଗଗତ ଅସମାନତାର ଦୃଢ଼ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ । ସେ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ଜଣେ ମହାନ ଚିନ୍ତକ, ସତ୍ୟର ସନ୍ଧାନକାରୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାଜ ଦ୍ଵାରା କଠୋର

ସମାଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା। ଏପରିକି ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଏସବୁ ସତ୍ତ୍ୱେ ଫୁଲେ ତାଙ୍କର ଆନ୍ଦୋଳନ ଜାରି ରଖି ଥିଲେ। ସେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, କୃଷକ ଏବଂ ମହିଳାଙ୍କ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ । ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟୋତିବା ଫୁଲେଙ୍କୁ ଭାରତରେ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଆନ୍ଦୋଳନର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

       ଶୋଷଣକାରୀ ଭାରତୀୟ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବଦଳରେ ଫୁଲେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ଵାଧୀନତା ଏବଂ ସମାନତା ନୀତି ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକ ସମାଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ଏବଂ ବିଷମତା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମିକ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ସ୍ଥାନରେ ସେ ସାର୍ବଜନୀନ ସତ୍ୟଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ମହାତ୍ମା ଫୁଲେ ମାନବ ସମାନତା ଏବଂ ଅଧିକାରର ପ୍ରଥମ ପ୍ରବକ୍ତା ଥିଲେ। ଆମକୁ ମାନବ ଅଧୂକାର ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅବିଚଳିତ ସମର୍ଥନର ଗଭୀର ଗୁରୁତ୍ଵକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଯାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଲେଖାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଏକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ସେ ପ୍ରଥମ ବିପ୍ଳବୀ ଦଳିତ ଓ କୃଷକଙ୍କ ନେତା ଏବଂ ମହିଳା ଶିକ୍ଷାର ସମର୍ଥକ ଥିଲେ। ସେ ସାମାଜିକ ସକ୍ରିୟତାର ନୂତନ ଯୁଗ ପାଇଁ ପଥ ପ୍ରଶସ୍ତ କରିଥିଲେ । ସେ ଅନେକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଏବଂ ମାନବକୃତ ଅସମାନତା ଦୂର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେ ମାନବ ଏକତା ଏବଂ ଜାତୀୟ ପ୍ରଗତିର ପ୍ରଚାରକ ଥିଲେ ।

 ଫୁଲେଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଏବଂ ଦର୍ଶନ ତଥ୍ୟ, ବାସ୍ତବତା, ଅଭିଜ୍ଞତା ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା । ସେହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ୟୁଟୋପିଆନ୍ ନୁହେଁ ବରଂ ବାସ୍ତବବାଦୀ ଥିଲା। ସେ ମହର୍ଷି ସିନ୍ଦେ, ଡକ୍ଟର ବାବାସାହେବ କର, ସନ୍ଥ ଗାଡଗେ ବାବା ଏବଂ ସାହୁ ମହାରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ଆମ୍ବେଦକର ଥିଲେ ।

ସେ ଅନେକ ଆନ୍ଦୋଳ ଆନ୍ଦୋଳନଗଢି ତୋଳି ଥିଲେ– ୧) ଭେଦଭାବ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ (୨) ଶୂଦ୍ର- ଅତିଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଅଧିକାର ହାସଲ ଆନ୍ଦୋଳନ (୩) ମହିଳା ଶିକ୍ଷା ଆନ୍ଦୋଳନ(୪) କୃଷକଙ୍କ ଆନ୍ଦୋଳନ (୫) ଅନ୍ଧ ବିଶ୍ୱାସ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆନ୍ଦୋଳନ ।

ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟୋତିବା ଫୁଲେଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାବିତ୍, ସାମାଜିକ ବିପ୍ଳବୀ, ମାନବବାଦୀ, ନାରୀବାଦୀ, ସମତା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ବନ୍ଧୁତା ଓ ନ୍ୟାୟର ପକ୍ଷଧର, କୁସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ଧ ବିଶ୍ବାସର ବିଘଟନକାରି ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ ଉପାଧି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରିବା ତେବେ ଏହା ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନଦୀପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରିବ ନାହିଁ। ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟୋତିବା ଫୁଲେ ଜଣେ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତାନାୟକ, ଧାର୍ମିକ ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଧର୍ମର ଦାର୍ଶନିକ ହେବାକୁ ଚାହିଁ ନଥିଲେ । ସେ ଈଶ୍ଵରଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ବ ପରମେଶ୍ୱର ଏବଂ ଜଗତର ସମ୍ପର୍କ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ନଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଧାର୍ମିକ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଦ୍ବନ୍ଦକୁ ଦେଖାଇବା, ଯେଉଁମାନେ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତିରେ ମଣିଷକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପରସ୍ପରର ଶତ୍ରୁ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ଥିଲା ଯେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ କେବଳ ମଣିଷକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରେ ନାହିଁ ବରଂ ଧାର୍ମିକ ଧର୍ମାନ୍ଧତାରେ ତାଙ୍କର ସାମାଜିକ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ବାନ୍ଧିଥାଏ।

ମହାତ୍ମା ଫୁଲେ ସେହି ଧର୍ମ ବାହକଥିଲେ, ଯାହା ମଣିଷକୁ ସାମାଜିକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବରେ ପ୍ରଗତି କରିବାର ପ୍ରକୃତ ସ୍ଵାଧୀନତା ଦିଏ। ଫୁଲେ ଗୋଟିଏ ଈଶ୍ଵରଙ୍କୁ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ (ନିରାକାର) । ସେ ମନେ କରୁଥିଲେ ଏହି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ଈଶ୍ଵର ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ । ତାଙ୍କ ରଚିତ ସାର୍ବଜନୀନ ସତ୍ୟଧର୍ମରେ ତେତିଶଟି ପ୍ରବନ୍ଧ ଅଛି, ଯାହା ମୌଳିକ ମାନବାଧିକାର ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ବିଶ୍ଵ-ପରିବାର ଗଠନର ନିୟମ ଏବଂ ଏହା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସାମାଜିକ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧିକ ମନୋଭାବ । ଅନେକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟୋତିରାଓ ଫୁଲେଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତର ସାମାଜିକ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲେ ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ସ୍ଥପତି ଡକ୍ଟର ବାବାସାହେବ ଭୀମରାଓ ମାନବତା ପ୍ରତି ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟୋତିବା ଫୁଲେଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ଯାହା ନ୍ୟାୟ, ସମାନତା, ସ୍ଵାଧୀନତା ଏବଂ ଭ୍ରାତୃତ୍ଵ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଅଟେ। ଜ୍ୟୋତିବାଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପରାମର୍ଶକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ଯେପରିକି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର ଅଧିକାର, ମହିଳା, ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଆଦିଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଏହା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଯେ ମହାତ୍ମା ଫୁଲେ ତାଙ୍କ ପରିନିର୍ବାଣର ୧୩୬ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଯେଉଁ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକଟ ସମାଧାନ କରିପାରିନାହୁଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଇବାକୁ ତତ୍କାଳୀନ ସମୟରେ ସେ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ। ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସେ ସମାଜରେ ଅଧିକ ସ୍ଵୀକୃତି ପାଇବାର ହକଦାର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ହୋଇପାରି ନାହିଁ । ସରକାର ସ୍କୁଲ ଏବଂ କଲେଜରେ ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟୋତିବା ଫୁଲେଙ୍କ ଜୀବନୀ ପୁସ୍ତକକୁ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ସାମିଲ କରିବାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟୋତିବା ଫୁଲେଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଶିକ୍ଷା, ମାନବାଧିକାର, ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ, ସାମାଜିକ-ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଆନ୍ତରିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ମହାତ୍ମା ଫୁଲେଙ୍କ ୪୦ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ସଂଗ୍ରାମ ଓ ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାରତର ସାମାଜିକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଏକ ସମତାଭିଭିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ, ପ୍ରଗତିଶୀଳ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପରିଣତ କରିବାକୁ ଦିଶା ଓ ଦର୍ଶନର ମୂଳଦୂଆ ପକାଇ ଥିଲେ। ଏହିଭଳି ମହାନ୍ ଦୂରଦ୍ରଷ୍ଟା ମହାନ ଜନନାୟକ, ରାଷ୍ଟ୍ରପିତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସଂଘର୍ଷ ସଂପର୍କରେ ଓଡିଶାର ଜନଗଣ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଅବଗତ ହେବା ଜରୁରୀ। ବିଶ୍ୱରେ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରତୀକ ଡ଼ଃ ବାବାସାହେବ ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ତୃତୀୟ ଗୁରୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପିତା ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟୋତିବାରାଓ ଫୁଲେଙ୍କ ୧୯୯ ତମ ଜୟନ୍ତୀରେ କୋଟି କୋଟି ନମନ ସହିତ ଅଧିକାର ହାସଲ ଆନ୍ଦୋଳନର ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଅଶେଷ ଅଶେଷ ଅଭିନନ୍ଦନ।